Na današnji dan, 15. decembra 1992. godine Vlada SAD optužila američkog velemajstora i neporaženog prvaka sveta u šahu Bobija Fišera da je igranjem meča sa bivšim svetskim prvakom Borisom Spaskim prekršio ekonomske sankcije protiv Savezne Republike Jugoslavije.

Piše: dr Aleksandar Raković

Posle skoro dvadeset godina boravka daleko od očiju javnosti, Bobi Fišer je prihvatio da sa Borisom Spaskim odigra još jedan meč kao svojevrstan nastavak njihovog meča za svjetsku titulu u Rejkjaviku (1972). Fišer je insistirao da se događaj smatra mečom za titulu svjetskog prvaka. Meč je od septembra do novembra 1992. održan u Saveznoj Republici Jugoslaviji, prvo na Svetom Stefanu u Republici Crnoj Gori, a potom u Beogradu u Republici Srbiji. Nakon trideset odigranih partija rezultat je bio 10:5 za Fišera uz 15 remija.

Pokazalo se, međutim, da je ovaj meč za Fišera u životnom smislu bio i prelomniji od onog koji je 1972. igran u Rejkjaviku. Naime, Savjet bezbjednosti Ujedinjenih nacija je u maju 1992. uveo potpunu blokadu Saveznoj Republici Jugoslaviji koja je podrazumijevala, pored ostalog, i ekonomske i sportske sankcije. Ministarstvo finansija Sjedinjenih Američkih Država je 21. avgusta 1992, dakle prije početka šahovskog meča u Saveznoj Republici Jugoslaviji, obavijestilo Bobija Fišera da će učešćem prekršiti odluku (naređenje) predsjednika Džordža Buša (starijeg) iz juna 1992, koje ima snagu zakona, da su uvođenjem međunarodnih sankcija prekinute sve ekonomske veze sa Saveznom Republikom Jugoslavijom.

Savezni sud Sjedinjenih Američkih Država je 15. decembra 1992. optužio Bobija Fišera za kršenje međunarodnih sankcija protiv Savezne Republike Jugoslavije i kršenje odluke (naređenja) predsjednika Džordža Buša (starijeg). Istog momenta je izdat nalog za hapšenje Bobija Fišera koji je od tad smatran bjeguncem.

Fišer je 1992. iz Savezne Republike Jugoslavije otišao u Mađarsku, pa u Njemačku, zatim na Filipine i u Japan. Uprkos tome što je bio bjegunac, Fišerov američki pasoš mu je još neko vrijeme omogućavao kretanje. Međutim, Sjedinjene Američke Države su 2003. poništile Fišerov pasoš. Dok se spremao da se s tokijskog aerodroma vrati na Filipine, japanske vlasti su 13. jula 2004. uhapsile Fišera u skladu sa zahtjevom Sjedinjenih Američkih Država.

Bobi Fišer je u japanskom zatvoru proveo osam i po mjeseci. Komitet za oslobođenje Bobija Fišera, na čelu s kanadskim novinarom srpskog porijekla Džonom Bosnićem, osnovan je kako bi američkom šahisti pružio podršku i našao način za dobijanje azila u nekoj od inostranih država. Fišer je, što zvanično što nezvanično, tražio azil i utočište od Japana, Njemačke i Državne zajednice Srbija i Crna Gora, a na kraju i od Islanda.

Crnogorski predsjednik Filip Vujanović je početkom avgusta 2004. kazao: „Crna Gora će imati pozitivan odnos prema zahtjevu bivšeg svjetskog prvaka u šahu, Roberta Fišera, za azil u SCG ukoliko o tome bude postignut dogovor između Amerike i Japana“. No, Vujanović se ubrzo povukao: „Očigledno, nema uslova da Fišer dobije azil“ jer „zahtjev Amerike se mora poštovati“. S tim u vezi, Džon Bosnić je u intervjuu franfurtskim “Vestima” (27. mart 2011) izjavio: „Bobi Fišer je bio veliki srpski prijatelj… Nažalost, morao sam i da mu se izvinim što Srbija nije uslišila Fišerovu želju da se nastani među našim narodom“.

Da je Fišer bio srpski prijatelj potvrdio je srpski i jugoslovenski šahovski velemajstor Borislav Ivkov koji je podržao inicijativu Večernjih novosti da jedna ulica u Beogradu nosi ime Bobija Fišera: „Kada je 1992. godine došao u Srbiju, to je vjerovatno bio njegov najpogrešniji potez. Zbog toga je zapao u nemilost svoje države. Zaslužio je ulicu i zbog onoga što je dao šahu i zbog svog odnosa prema Srbima“.

Parlament Islanda je u martu 2005. jednoglasno, iz humanitarnih razloga, pružio azil Bobiju Fišeru koji je u toj zemlji, u kojoj je osvojio titulu svjetskog prvaka, živio do smrti. Umro je 17. januara 2008. a sahranjen je 21. januara 2008. na malenom hrišćanskom groblju pokraj crkve u mestašcetu Logardelir. Kada već nije mogao da počiva u zemlji srpskog naroda koju je veoma voleo. Izvor-foto: IN4S