Srpska pravoslavna crkva (SPC) danas, 1. novembra, obeležava Prepodobnog Prohora Pčinjskog, pustinjaka iz 11. veka čije je ime neraskidivo povezano sa jednom od najpoznatijih svetinja juga Srbije – manastirom koji se nalazi nedaleko od Vranja, u dolini reke Pčinje. Istog dana crkveni kalendar pominje i Svetog proroka Joila, Prepodobnog Jovana Rilskog i Svetog mučenika Vara.

Najpoznatija priča o Svetom Prohoru Pčinjskom govori o susretu sa vizantijskim vojskovođom Romanom Diogenom, kome je, prema predanju, prorekao da će postati car. Kada se proročanstvo navodno obistinilo, Diogen je, prema istoj priči, potražio pustinjaka kako bi mu se zahvalio. Pošto ga nije pronašao živog, podigao je svetinju u njegovu čast.

Prema žitiju Prohor žveo u 11. veku i posvetio se usamljeničkom životu, molitvi i podvižništvu. Napustio je svetovne brige i povukao se u prirodu, gde je, prema predanju, proveo godine u samoći. Njegov život vezuje se za područje planine Kozjak i doline Pčinje. Upravo je na tom prostoru nastao manastir koji danas nosi njegovo ime i predstavlja jedno od najznačajnijih duhovnih i kulturno-istorijskih mesta ovog dela Srbije.Manastir je tokom vekova više puta obnavljan, a značajnu obnovu u srednjem veku vezujemo za srpskog kralja Milutina. Kompleks je danas poznat i po svojoj dugoj istoriji, freskama i pokloničkoj kapeli u kojoj počivaju mošti svetitelja.

Zašto se za njegove mošti vezuje posebno predanje?

Jedna od zanimljivosti koja se najčešće pominje kada je reč o Svetom Proho jeste predanje da njegove mošti mirotoče. U pravoslavnoj tradiciji mirotočenje se smatra naročitim znakom blagodati, a vernici u svetinju dolaze da se pomole i poklone moštima

Manastir se kroz vekove povezuje i sa svedočenjima vernika o uslišenim molitvama i isceljenjima. 

O posebnoj vezi svetitelja sa manastirom govori i predanje da njegove mošti nisu želele da budu trajno prenete na drugo mesto, već su se vraćale tamo gde je proveo svoj podvižnički život. U pojedinim verzijama priče navodi se i da je vizantijski car pokušavao da ih prenese, ali bez uspeha. Ovaj motiv treba predstaviti kao deo narodnog predanja, a ne kao istorijski potvrđen događaj.

Ono što se može reći jeste da je manastir Svetog Prohora Pčinjskog važno pokloničko mesto i da vernici svetitelju upućuju molitve za pomoć, utehu i zdravlje.

Datum se 2026. godine obeležava u nedelju, a prema crkvenim kalendarima dan je mrsan.