Pre 18 godina na Kosovu i Metohiji se dogodionastavak strahovitog pogrom Srba. Na današnji dan počeli su dvodnevni napadi na srpske civile, njihovu imovinu, svetinje. Život je izgubilo osmoro Srba, a u sukobu sa pripadnicima KFOR-a i 11 Albanaca. U pogromu nad Srbima na Kosovu i Metohiji 17. i 18. marta 2004. godine ubijeno je 19 ljudi, proterano 4.000 Srba, uništeno 900 srpskih kuća, oskrnavljeno ili spaljeno 39 crkava i na hiljade spomenika na grobljima širom Kosmeta. Organizovani napad na Srbe, nihovu imovinu i verske objekte od strane većinskog albanskog naroda počeo je nakon objavljivanja lažne vesti Radio-televizije Kosova (RTK) da su Srbi odgovorni za utapanje albanskih dečaka u Ibru, kod sela Čabar.

U prepodnevnim časovima 17. marta 2004. godine nasilje je počelo u Kosovskoj Mitrovici.

U Čaglavici su se toga dana okupili meštani i srednjoškolci na protestu povodom ranjavanja Jovice Ivića prethodne večeri. Dok su, sa jedne strane, protestovali Srbi, iz pravca Prštine dolazilo je oko 10 hiljada Albanaca spemnih za napad.

Spaljeno je nekoliko srpskih kuća na početku sela, a u pomoć Srbima su pritekli pripadnici KFOR-a pa je na ulazu u naselje došlo do njihovog sukoba i mase Albanaca. Sukob je zavšen kasno uveče, pošto su otpor napadačima pružili i pripadnici američke vojske. Prve žrtve pogroma bili su Borivoje Spasojević /53/ i Jana Tučev /36/ iz sjevernog dijela Kosovske Mitrovice, koje je ubio snajperista iz albanskog južnog dijela grada. Do temelja su srušeni manastir Devič kod Srbice i konaci manastira Svetih Arhangela kod Prizrena.

U Prizrenu su izgorjele Crkva Bogorodice Ljeviške iz 14. vijeka, koja je kasnije stavljena na listu spomenika pod zaštitom Uneska, crkva Svetog Đorđa iz 16. vijeka na čijem je svodu ispisana prijeteća poruka “Smrt Srbima”.

U Podujevu je srušen krst sa crkve Svetog Andreja, dok se u Prištini porodica srpskog sveštenika skrivala u betonskom skladištu ispod zemlje dok je paljena Crkva Svetog Nikole.

Preostalih oko hiljadu stanovnika Prištine evakuisali su britanski vojnici u bazu kod Kosova Polja, odakle su vojnim kamionima prebačeni u fiskulturnu salu škole “Kralj Milutin” u Gračanici.

Jedan od svjedoka albanskog nasilja u Prištini Dragan Stolić rekao je da se poslije toga nikada više nisu vratili u Prištinu.

U dva dana nasilja teško su postradali Srbi i njihova imovina i u Kosovu Polju, Obiliću, Lipljanu, metohijskim i selima Kosovskog Pomoravlja. Osknavljeno je ili potpuno uništeno 35 crkava i manastira, a nestalo je ili oštećeno više od deset hiljada vrednih fresaka, ikona, ikonostasa, ali i mnogo drugih crkvenih relikvija.

„Najveći mirnodopski zločin“

„Sedamnaesti mart je najveći mirnodopski zločin posle Drugog svetskog rata“, kaže Živojin Rakočević tadašnji glavni i odgovorni urednik Radija Kim.

„Sedamnaesti mart je tako veliki zločin da je pogodio sve nas lično. On se kreće od spaljenog Zlatibora Trajkovića (Kosovo Polje) do spaljenih fresaka Bogorodice Ljeviške u Prizrenu i u tom rasponu vidite da strada celokupni život, ne narod, ne kultura, ne duhovnost, nego sve od jednom. Biblioteke, životinje ljudi, gradovi freske, ikone, ikonostasi, čitava sela zbrisana. Čitava jedna civilizacija, jedna osobenost, jedan identitet je pogođen od ćelije do UNESKO-a“, kazao je Rakočević koji je toga dana izveštavao o dešavanjima u Čaglavici.

On napominje da ni posle toliko godina Srbi ne mogu da se oporave od tog zločina.

„Suština 17. marta je da je on bio sistemski zločin u kome su paralelno učestvpvale institucije, masa na ulici i međunarodna zajednica. Taj haos je mogao biti rešen samo reformom institucija, međutim, ništa se od toga nije dogodilo. Institucije su nastavile da rade svoj posao kao da se ništa nije desilo. Nastavili su sa diskriminacijom, etnokratijom. Gotovo zauvek su izbrisali mogućnost povratka u gradove“, kazao je on.

Obeležavanje godišnjice pogroma

Povodom osamnaeste godišnjice od martovskog pogroma, u manastiru Gračanica biće služen parastos, nakon kojeg će u dvorištu Doma kulture biti položene bele ruže kod instalacije MISSING posveće nestalim i ubijenim licima.

U Domu kulture će potom biti otvorena izložba slika nastalih na likovnoj koloniji „Jesen u Prizrenu“, a u nastavku programa predviđena je i akademija na kojoj će učestvovati predstavnici Eparhije raško-prizrenske, direktor Kancelarije za КiM Vlade Republike Srbije Petar Petković, te predstavnici lokalnih samouprava i udruženja porodica nestalih i ubijenih Srba, kao i Ansambl Venac sa vokalnim solistima.

Tokom večeri će u Domu kulture od 20.00 biti prikazan igrani film „Mrak“ reditelja Dušana Milića. Izvor-foto: Agencije i portali,radiokim.com