Srpska pravoslavna crkva i vernici danas, 28. avgusta, obeležavaju Uspenje Presvete Bogorodice – Veliku Gospojinu, jedan od najvećih hrišćanskih praznika posvećenih Bogorodici. Ovim praznikom završava se i Gospojinski post, koji traje dve nedelje.
Velika Gospojina posvećena je uspomeni na zemaljsku smrt Presvete Bogorodice i, prema crkvenom predanju, njeno uznesenje. Praznik se u pravoslavnoj tradiciji obeležava svečanim liturgijama, a veliki broj crkava i manastira upravo Uspenje Presvete Bogorodice slavi kao svoju slavu.
Srpska pravoslavna crkva praznik obeležava 15. avgusta po julijanskom, odnosno 28. avgusta po gregorijanskom kalendaru.
Praznik posvećen Presvetoj Bogorodici
Prema crkvenom predanju, Presveta Bogorodica je nakon Hristovog vaznesenja nastavila život u molitvi i bila svedok širenja hrišćanske vere.
Predanje govori da su se pred njeno upokojenje apostoli okupili u Jerusalimu kako bi se oprostili od nje. U pravoslavnoj ikonografiji Uspenje se najčešće prikazuje tako što Bogorodica počiva na odru, okružena apostolima, dok Hristos u naručju drži njenu dušu predstavljenu u liku deteta.
Upravo je scena Uspenja jedan od značajnih motiva pravoslavnog fresko-slikarstva. Među poznatim predstavama ovog događaja nalaze se i freske u srpskim srednjovekovnim manastirima.
Praznik sa dugom tradicijom
Poštovanje Presvete Bogorodice prisutno je od najranijih vekova hrišćanstva, dok se praznik Uspenja kao zaseban praznik učvršćivao u crkvenom kalendaru tokom prvih vekova Vizantije.
Velika Gospojina danas spada među dvanaest velikih praznika pravoslavne crkvene godine.
Posebno svečano obeležava se u brojnim manastirima i hramovima posvećenim Uspenju Presvete Bogorodice, gde se tradicionalno okuplja veliki broj vernika.
Od Velike do Male Gospojine – Međudnevnica
Period od Velike Gospojine, 28. avgusta, do Male Gospojine, 21. septembra, u narodu je poznat kao Međudnevnica.
Za ovaj period vezana su brojna narodna verovanja. Smatralo se da je to posebno povoljno vreme za prikupljanje lekovitog bilja i sazrelih plodova, a u pojedinim krajevima postojao je običaj odlaska na izvore kojima je narod pripisivao lekovita svojstva.
Prema narodnim običajima, na Veliku Gospojinu naročito su se poštovale majke i žene, dok se verovalo da na veliki praznik ne treba započinjati teške i velike poslove. Ovakva verovanja deo su narodne tradicije i ne treba ih poistovećivati sa crkvenim pravilima.
Pirot danas slavi gradsku slavu
Velika Gospojina ima poseban značaj za Pirot, koji Uspenje Presvete Bogorodice obeležava kao slavu grada.
Ovaj veliki praznik obeležava se širom Srbije molitvom i liturgijama, a za mnoge porodice predstavlja i krsnu slavu.
Velika Gospojina za vernike nosi poruku vere, nade i duhovnog mira, a Presveta Bogorodica u hrišćanskoj tradiciji zauzima posebno mesto kao simbol majčinske ljubavi, zaštite i molitve.